Γνώθι σαυτόν

Γνωμικό του Χείλωνος (6ος αιώνας π.Χ. ,ένας εκ των επτά σοφών) κατ’ άλλους του Θαλή, που ήταν γραμμένο στη μετόπη του ναού του Απόλλωνος στους Δελφούς.
Αιώνιο και πανανθρώπινο ζητούμενο.

Γιατί;
Έχει τόση σημασία η κατάκτησή του;
Γιατί δεν θεωρείται δεδομένη και αυτονόητη;

Η Φροϋδική ψυχανάλυση, επιβεβαίωσε σε επιστημονικό θα λέγαμε επίπεδο της εποχής, τις σχετικές αναφορές των θρησκειών, των τραγικών ποιητών μας και της φιλοσοφίας, για την ύπαρξη του ασυνειδήτου ψυχισμού, έτσι που σήμερα ο απλός ακόμη και αγράμματος άνθρωπος, συχνά να αναφέρει στην καθημερινότητα του, ότι έπραξε κάτι ασυνείδητα· σε τέτοιο μάλιστα βαθμό, ώστε να είναι ευρύτερα αποδεκτό ότι η συνειδητή συμπεριφορά μας, έχει ασυνείδητα κίνητρα. Αυτά δε, να επεξηγούν το φαινόμενο:
Γονείς και δάσκαλοι να νομίζουν
ότι τα παιδιά θα γίνουν
όπως εκείνοι τα θέλουν,
αυτά όμως να γίνονται, όπως εκείνοι είναι·
κι αυτός που το γνωρίζει αυτό, να μπορεί να λέει στον αγνοούντα:
Με αυτόν, τον οποίο νομίζεις πως είσαι,
τίποτα δεν μας χωρίζει!
Με αυτόν όμως ο οποίος είσαι,
μας χωρίζει ακριβώς
το ότι νομίζεις πως είσαι,
εκείνος που επιθυμείς να είσαι
ενώ δεν είσαι!

Γι’ αυτό λέει ο Κλεόβουλος: αρχή σοφίας της άγνοιας η γνώση. Κι εμείς να λέμε, της άγνοιας η άγνοια ενδεικτικόν μωρίας. Ο προαιώνιος όμως αυτός στόχος προδίδει και το δύσβατο του δρόμου για την κατάκτησή του. Απαιτείται συνεχής αγώνας για τη μετάβαση από την υποκειμενικότητα στην αντικειμενικότητα της ψυχής. Για τον φωτισμό και την επίγνωση του ασυνειδήτου, τη διόρθωση της λογικής και την ενδυνάμωση της βουλήσεως,
μιάς και πριν καλά τα μάτια μας ανοίξουμε
σ’αυτόν τον κόσμο,
η δύναμη της ηδονής μας προκαλεί.
Άλογο δυνατό έτοιμο για εφόρμηση
και την ιππεύουμε·
μ’ αντί στην κορυφή για να μας φέρει,
τυφλούς οδηγούς, αφηνιασμένο άλογο,
μες στου γκρεμού τα βάραθρα μας ρίχνει.
Μα, ποια είν’ η Μοίρα και ποιά η Άγνοια;
Κι αν με τη Μοίρα ουδένα ημπορούμε,
παρ’ ίσως να την μάθουμε και να την καρτερούμε
-αφού άλλοι τελεσίδικα την έχουνε
σ’ εμάς κληροδοτήσει-,
η Άγνοια είναι ευθύνη και ζυγός,
που μόνον εμάς βαραίνει!
Κι αν έχεις μάθει μέχρι τώρα,
πως η αποθησαύριση των γνώσεων
κοπιώδες έργο είναι,
μάθε, πως η διάκριση των γνώσεων
δέκα φορές πιο κοπιώδης·
μα κι η επίγνωση, που πείρα προϋποθέτει
και μετοχή στην πράξη
κι ακόμα πιο ψηλά, στην Αποκάλυψη,
πολλές φορές πιο κοπιώδης·
για τους πολλούς αδύνατη!
Αφού λοιπόν υπάρχει το ασυνείδητο κι αφού αυτό κυρίως κινεί τη συνειδητή συμπεριφορά μας- κι αφού ως γνωστόν το μέτρο των πάντων είναι ο άνθρωπος- να γιατί απαιτείται να γνωρίσουμε ποιοι είμαστε και πως λειτουργούμε.

Και θα μας ρωτήσετε: η γνώση για τη γνώση;
Φυσικά όχι! Η γνώση αποθηκευμένη αποτελεί ενέργεια αλλά όχι έργο. Είναι εν δυνάμει έργο, που αν δεν γίνει ποτέ, είναι παντελώς άχρηστη. Θεωρητικά λοιπόν, ένας ερημίτης που κατάφερε με την απομόνωση και τη σιωπή να γνωρίσει τον εαυτό του, αν αποβιώσει μόνος, διήνυσε μόνο το μισό του δρόμου.

Γι’αυτό και ο Νίτσε, από την αρχή του έργου του, κατεβάζει τον υπεράνθρωπό του Ζαρατούστρα από το βουνό της επίγνωσης του εαυτού, στον κόσμο, για να δούν οι άνθρωποι τον φωτισμένο και να σχετιστεί μαζί τους.

Το ίδιο και ο Χριστός μετά την 40ήμερη παραμονή του στην έρημο, μπαίνει στον κόσμο για να συγκρουστεί με τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους και να συναναστραφεί με τους ψαράδες, τους τελώνες και τις πόρνες.

Η γνώση του εαυτού λοιπόν, έχει καθοριστική σημασία επειδή αποτελεί τον μόνο δρόμο για να γνωρίσουμε αξιόπιστα το απέναντί μας όν (άνθρωπο, ζώο, φυτό, πράγμα) και να σχετιστούμε μαζί του αγαπητικά και όχι εγωϊστικά με ρομποτικό προγραμματισμό, όπως γίνεται κατά κανόνα.
Πρώτο ζητούμενο λοιπόν η γνώση του εαυτού. Δεύτερο η απάρνηση των μειονεκτημάτων μας, ώστε να δεχόμαστε με κατανόηση τα μειονεκτήματα του άλλου κι έτσι να προχωρήσουμε στο τρίτο ζητούμενο που είναι η αμοιβαία προσπάθεια για αναγωγή των γνωριμιών μας, σε επίπεδο διαπροσωπικών-ανθρώπινων σχέσεων.

″ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ″ ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ

Ο άνθρωπος είναι ένας ψυχοσωματικός οργανισμός, αλλά οργανισμό αποτελεί και ένα σύνολο ανθρώπων που απαρτιώνουν κοινότητα, κοινωνία, έθνος, ανθρωπότητα έμβιο και άβιο οικοσύστημα της γής και του σύμπαντος ∙ κι όπως έδειξαν ο Φρόϋντ και ο Γιούγκ την ύπαρξη του ατομικού αλλά και του συλλογικού ασυνειδήτου, οφείλει ο άνθρωπος να αναγνωρίσει πέρα από την αναγκαιότητα της επιγνώσεως του εαυτού και αυτή της συλλογικής επιγνώσεως όλων των προαναφερθέντων συστημάτων στα οποία συμμετέχει. Να αισθάνεται δηλαδή πολίτης του σύμπαντος κόσμου, ότι σχετίζεται μ’ αυτόν, τον επηρεάζει και επηρεάζεται (πρβ. Ν. Καζαντζάκη: Ασκητική). Ότι δηλαδή αποτελεί έναν μικρό κόμπο στο δίχτυ του σύμπαντος, του οποίου πολύ μικρή αισθητηριακή αντίληψη μπορεί να έχει, αλλά που μπορεί να τη διευρύνει σημαντικά με τη νοητική του αντίληψη, με την όσο δυνατόν καλύτερη επίγνωση του εαυτού.

Νομίζουμε ότι εδώ, θα άξιζε να κάνουμε κάποιες παρατηρήσεις στο δίκτυο-κοινότητα που ονομάζουμε επιστημονική όπου η επίγνωση του εαυτού του κάθε μέλους της, παίζει πολύ σημαντικό ρόλο αφού επηρεάζει πλέον τον ιστό του σύμπαντος.

Η επιστήμη λοιπόν κατά την παιδική ηλικία της είχε απορρίψει την ιδέας της τύχης. Αυτό ήταν δικαιολογημένο, αφού μόνον έτσι δημιουργούσε την προϋπόθεση να υπάρξει και να αναπτυχθεί. Μετά τον Δαρβίνο όμως-και δυστυχώς εντονότερα στις μέρες μας- διαπιστώνουμε ότι: διάσημοι επιστήμονες χρησιμοποιούν την έννοια της ″τύχης″ -χωρίς να την προσδιορίζουν- ενώ παράλληλα αμφισβητούν την αιτία-Λόγο-Θεό, ως κάτι το αφηρημένο και ακαθόριστο, επειδή απλά ″τα όργανά τους″ δεν τον συλλαμβάνουν∙

γνωρίζουν βέβαια πολύ καλά, ότι και το κοινό μικροσκόπιο δεν συλλαμβάνει τον ιό, τον οποίο όμως βλέπουμε με το ηλεκτρονικό, όπως και ο οφθαλμός δεν έβλεπε το μικρόβιο, αλλά το είδε με το κοινό μικροσκόπιο.

Το ίδιο συμβαίνει και με τις ″μαύρες τρύπες″ και τη ″σκοτεινή ύλη″  τα  «σύμπαντα″ στα οποία αναφέρονται οι σχετικοί επιστήμονες τα οποία όμως δεν συλλαμβάνουν τα αισθητήριά τους, ούτε υποβοηθούμενα με τα σύγχρονα όργανα, όμως τα συλλαμβάνουν με τη διάνοια και έχουν έξωαισθητηριακή αντίληψη.

Εδώ όπως αντιλαμβάνεστε υπάρχει αντίφαση: επικαλούνται κάτι το ακαθόριστο-την τύχη- ως γεγονός, ενώ αυτό είναι το ζητούμενο, ο στόχος της επιστήμης. Ο καθορισμός δηλαδή του τυχαίου, οπότε παύει να είναι  «τυχαίο″  και αποκαλύπτεται μια νέα βαθμίδα της κλίμακας προς την Αλήθεια, του πραγματικού ρόλου και στόχου της επιστήμης.

Έχοντας όμως ουσιαστικά τεχνική και όχι επιστημονική σκέψη θεωρούν το ζητούμενο ως δεδομένο κι αν είμαστε ″τυχεροί″ ανακαλύπτουν ένα ″νόμο της φύσεως″ κι αν είμαστε λιγότερο ″τυχεροί″ διαπιστώνουν κάποια «αναγκαιότητά″ της.

Αλλά η διατύπωση του ″νόμου″ και της ″αναγκαιότητας″ απέχει ένα καθοριστικό ″κλίκ″ *  από τη διατύπωση του λόγου ∙ κι αυτό ακριβώς είναι που διαφοροποιεί την επιστήμη από την τεχνολογία.


*″κλίκ″= στρατιωτικός όρος ο οποίος σημαίνει την κατά το ελάχιστο διόρθωση του σκοπεύτρου, προς επίτευξη του στόχου.

Δυστυχώς όμως αυτό το  ″κλίκ″ δεν μπορεί να επιτευχθεί, ούτε μέσα από την αξιοσύνη και τη φήμη του επιστήμονα ούτε και με την υψηλή τεχνολογία, την οποία μπορεί να χρησιμοποιεί, παρά μόνον αν έχει εκπαιδευτεί ειδικά πάνω στην διαδικασίας της επιγνώσεως του εαυτού. Κι επειδή στις μέρες μας όλο και πιο σπάνια απαιτείται μια τέτοια διαδικασία, είναι επόμενο να φθάνει ο άνθρωπος να πιστεύει ότι παρήγαγε ύλη στο «τέλειο″ εργαστήριό του, μη μπορώντας να αντιληφθεί την απλούστατη θέση, ότι για να πει πως παρήγαγε ύλη, θα πρέπει προηγουμένως να βρεθεί σε συνθήκες  ″εκτός″  ύλης, τόσο ο ίδιος όσο και το εργαστήριό του, δηλαδή πράγμα αδύνατο.

Αν δε πάμε μια βαθμίδα πριν, θα δούμε ότι και την ενέργεια που χρησιμοποιεί για την     ″παραγωγή″ της ύλης του, δεν έχει άλλο τρόπο να την αποκτήσει, παρά μόνο με τη χρησιμοποίηση της ύλης, όχι βέβαια δικής του παραγωγής.

Είναι δυνατόν επιστήμονας με επίγνωση του εαυτού να υποστηρίξει παρόμοιες θέσεις; Τι είναι αυτό το οποίο αποδεικνύει ότι το ποζιτρόνιο είναι ύλη δικής του παραγωγής και όχι μεταποίησής της μετά από επέμβασή του και μάλιστα θα έλεγα ″κακοποίησης″ της; Μήπως το ότι δεν το ανακάλυψε στη φύση; Μα όλα τα μεταποιητικά προϊόντα δεν υπάρχουν στη φύση. Στη φύση βρίσκουμε το γάλα ως πρώτη ύλη, αλλά όχι το ξινόγαλα, το τυρί, το γιαούρτι το βούτυρο. Μπορούμε να πούμε ότι παράγουμε ύλη όταν κάνουμε βούτυρο; Μπορούμε να πούμε ότι κάναμε άνθρωπο επειδή σμίξαμε δύο υπάρχοντα κύτταρα εκτός σώματος και μετά τα τοποθετήσαμε μέσα σε μια μήτρα;

Κι εδώ βέβαια προκύπτει ένα άλλο ερώτημα. Ο άνθρωπος δέχθηκε-σε ένα βαθμό- να περιοριστεί στις έρευνές του πάνω στον έμβιο κόσμο, θεσπίζοντας νόμους ηθικής, οι οποίοι πέρα από το ότι αποτελούν εκδήλωση σεβασμού στη Ζωή, προστατεύουν και τον ίδιο από μεγάλα λάθη του. Είναι προς τιμήν του έστω κι αν είναι υποτυπώδεις. Πότε όμως θα μπορέσει να σκεφθεί ότι ισχύει ακριβώς το ίδιο και για την άβιο-όχι όμως και νεκρή- ύλη, τα άτομα της οποίας είναι οι ″δομικοί λίθοι″ του έμβιου κόσμου;

Ένα αποκαλυπτικό παράδειγμα για όλα τα παραπάνω, νομίζω ότι αποτελεί η περίπτωση του γνωστού ″σπουδαίου φυσικού επιστήμονα″ S. W. Hawking, του οποίου συνεχίζει να ζει ο εγκέφαλος, χάρη στην Ιατρική Επιστήμη και τη σύγχρονη τεχνολογία, αφού είναι γνωστό ότι οι άνθρωποι μ’ αυτή την πάθηση ζουν το πολύ για τρία χρόνια. Στο πασίγνωστο λοιπόν βιβλίο του ″Το χρονικό του χρόνου″ πριν από 25 περίπου χρόνια κι αφού έκαμνε πρώτα την πρόβλεψη ότι μετά την ανακάλυψη μιας πλήρους ενιαίας θεωρίας για τις δυνάμεις της φύσεως, θα μπορούσαμε όλοι να συμμετάσχουμε στη συζήτηση, του γιατί συμβαίνει να υπάρχει το σύμπαν κι εμείς, έκλεινε το βιβλίο του με τη φράση: ″αν τότε βρούμε την απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα, θα συντελεστεί ο τελικός θρίαμβος του ανθρώπινου νου, γιατί τότε θα έχουμε γνωρίσει και τον νου του Θεού″.

Από τότε είχα γράψει, ότι ήταν αδύνατη μια τέτοια εξέλιξη-η αντίθετή της όμως, δηλαδή πρώτα η επίγνωση του υποκειμένου-εαυτού-που τον καθιστά αντικειμενικό, και κατόπιν του Θεού, είναι δυνατή και υπήρξε ο στόχος και η διδασκαλία όλων των φωτισμένων διανοιών. Πρόκειται για το ″Γνώθι σαυτόν″ -Διότι μόνο μέσα από τη γνώση του εαυτού, ως τη δυνατή λύση του μυστηρίου της ανθρώπινης ύπαρξης, μπορεί να θριαμβεύσει ο ανθρώπινος νους ∙  και είναι η μόνη Οδός για τη μέγιστη δυνατή γνώση του Θεού, ο οποίος- όπως υποθέτω να εννοεί-είναι ο Θεός Λόγος.

Έρχεται λοιπόν ο ίδιος, προ ημερών-μετά από 25 χρόνια- για να μας πει ότι κατέληξε πως ″δεν είναι απαραίτητος ο Θεός για την δημιουργία του σύμπαντος″ χωρίς να έχει γίνει η ανακάλυψη της πλήρους ενιαίας θεωρίας των δυνάμεων της φύσεως, άρα ούτε και ο τελικός θρίαμβος του ανθρώπινου νου. Δεν θα κρίνω την τωρινή του άποψη γιατί είναι γνωστό πως υπήρχαν αντίθετες απόψεις τόσο για την πρώτη του διατύπωση,  όπως υπάρχουν και για τη σημερινή.

Κρίνω όμως τον ίδιο για τις ουσιώδεις αντιφάσεις του. Τι να πιστέψω; σ’ αυτά που έλεγε στο μέγιστο της νοητικής του δύναμης ή στον τωρινό καταταλαιπωρημένο οργανισμό του, που κι αν η αρρώστεια δεν έχει άμεση επίπτωση στη λειτουργία του εγκεφάλου του, σίγουρα έχει έμμεση, από την γενική οργανική υπολειτουργία;

Ουσιαστικά τίποτα από τα δύο. Γιατί πιστεύω ότι η ουσία βρίσκεται στην άγνοια του εαυτού, η οποία οδηγεί σε τέτοιου είδους αντιφάσεις.

Ο ίδιος συγγραφέας, στο ίδιο βιβλίο αναφέρει με παράπονο, την άποψη του γνωστού  φιλοσόφου Wittgenstein, ότι πλέον ″ο μόνος  σκοπός της φιλοσοφίας στις μέρες μας, είναι η ανάλυση της γλώσσας και γι’ αυτό υπάρχει τόση διαφορά σε σύγκριση με τη φιλοσοφία από τον Αριστοτέλη έως τον Kant″. Έτσι με κεντρίζει όμως για να πω κι εγώ με παράπονο, ότι η ανάλυση της γλώσσας, όταν αποτελεί μελέτη που έχει στόχο να διερευνηθεί ο ίδιος ο άνθρωπος, βρίσκεται στη σωστή οδό-αφού σε μεγάλο βαθμό είμαστε αυτό που σκεφτόμαστε και μιλάμε-κι όπως η κάθε επιστήμη, οφείλει να μην ξεχνάει ότι εκτός από την καλή μεθοδολογία-εργαλείο το οποίο χρησιμοποιεί για τη γνώση του αντικειμένου της, υπάρχει ο επιστήμονας-παρατηρητής ο οποίος χρησιμοποιεί το εργαλείο κι ότι αυτός αποτελεί το ουσιώδες εργαλείο.

Δυστυχώς όμως είναι αρκετές οι περιπτώσεις όπου οι επιστήμονες δεν σέβονται ούτε το αντικείμενο, ούτε τον εαυτό τους γιατί δεν τον γνωρίζουν. Έτσι δόθηκαν και βραβεία Νόμπελ τα οποία αφαιρέθηκαν, όταν βέβαια διαπιστώθηκαν τα ψευδή πειράματα και τα αποτελέσματά τους.

Αυτοί λοιπόν έχουν ξεχάσει ή δεν γνώρισαν ποτέ ότι παρατηρούν μια διαλεκτική σχέση, των ίδιων με τα αντικείμενα και ότι αυτή τη σχέση πρέπει να μελετούν. Έχουν ξεχάσει ότι η γνώση των αντικειμένων τους, πρέπει να τους προάγει και στη γνώση του εαυτού.

Την τραγικότητα την οποία συνεπάγεται η άγνοια του εαυτού δεν θα την τεκμηριώσω με δεδομένα από τον επιστημονικό χώρο τον οποίο υπηρετώ, αλλά θα αφήσω τον απόστολο των Εθνών Παύλο, να μας μιλήσει σε πρώτο πρόσωπο γι’ αυτήν, με ένα δυνατό-ποιητικό χωρίο του σε ελεύθερη απόδοση: ″ο νόμος είναι πνευματικός, αλλά εγώ είμαι σαρκικός, αγορασμένος από την αμαρτία. Δεν γνωρίζω τα κίνητρα των πράξεων μου, αφού δεν πράττω αυτό που θέλω, αλλά αυτό που μισώ. Δεν πράττω το καλό που γνωρίζω αλλά το κακό που δεν θέλω. Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με ελευθερώσει;″ (Προς Ρωμ. : 7, 15, 18, 19, 24) (← Κάντε κλίκ στον προηγούμενο σύνδεσμο για να δείτε την επιστολική περικοπή)

Αλλά ας κλείσω, με κάτι σύγχρονο, με μερικούς στίχους από το τραγούδι του Σ. Μάλαμα που όλοι κάποια στιγμή σιγοτραγουδήσαμε:

″ Άλλα θέλω κι άλλα κάνω πώς να σου το πω;

έλεγα περνούν τα χρόνια θα συμμορφωθώ.

………………………………………………

είναι, απίστευτος ο κόσμος κι ο χαρακτήρας μας

………………………………………………

Άλλα θέλω κι άλλα κάνω, κι έφτασα ως εδώ.

Λάθη στραβά και πάθη μ’ έβγαλαν σωστό (;)

Ξημερώματα στο δρόμο ρίχνω πετονιά

Πιάνω τον εαυτό μου και χάνω το μυαλό μου.

Κάντε  «κλικ»  στον παρακάτω σύνδεσμο  «Σχέσεις»  για να μεταβείτε στην συνέχεια της ιστοσελίδας μας.

Σχέσεις

Άδεια Creative Commons

Τα κείμενα της ιστοσελίδας βασίζονται στο βιβλίο: «Η οδός επανόδου στον Έρωτα, στην Αλήθεια, στη Ζωή, στην Αγάπη» του Ψυχιάτρου-Ψυχοθεραπευτού Στρατή Γ. Οικονόμου, το οποίο είναι κατοχυρωμένο με ISBN 960 220 058 8. Οποιαδήποτε εμπορική χρήση,αντιγραφή ή τροποποίηση διώκεται από το νόμο.
Το βιβλίο «Η οδός επανόδου στον Έρωτα, στην Αλήθεια, στη Ζωή, στην Αγάπη» του  Στρατή Γ. Οικονόμου διέπεται από την άδεια Creative Commons Αναφορά προέλευσης-Μη Εμπορική Χρήση-Όχι Παράγωγα Έργα 3.0 Μη εισαγόμενο .

Δικαιώματα πέρα από τα πλαίσια αυτής της άδειας ενδεχομένως να είναι διαθέσιμα στο gnothisafton.wordpress.com.

Copyright © 2010
Με την επιφύλαξη κάθε δικαιώματος.

Protected by Copyscape Online Infringement Detector

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s