2,3,4. Η κοινωνικοποίηση του ανθρώπου


2,3,4. Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Όπως έγινε φανερό και είναι πλέον γνωστό, η κοινωνικοποίηση του ανθρώπου ξεκινάει μέσα από το σπίτι, με τα πρόσωπα του οικογενειακού περιβάλλοντος, αδέλφια, παππούδες και γιαγιάδες, θείους και ξαδέλφια. Συχνά αυτές οι σχέσεις είναι καθοριστικές για την μετέπειτα ζωή και τα συναισθήματα που αναπτύσσονται μπορεί να γίνουν και ανεξέλεγκτα. Έτσι βλέπουμε να παρεμβαίνει και η θρησκεία βάζοντας όρια συγγένειας στις σεξουαλικές σχέσεις και το γάμο. Παρά ταύτα η καταπάτηση αυτών των ορίων είναι πιο συχνή από αυτή που φαίνεται, αφού η ανάγκη των παιδιών για απεξάρτηση από τα συμπλέγματα με τους γονείς και την επέκταση των σχέσεών τους, βρίσκει πρόσφορο έδαφος στον συγγενικό περίγυρο. Γι’ αυτό και η προσοχή των γονέων με γνώση και ψυχραιμία, θα πρέπει να είναι συνεχής και αμείωτη προς την κατεύθυνση αυτή.

Κατά την νηπιακή ηλικία η κοινωνικοποίηση διευρύνεται στην παιδική χαρά, τους βρεφονηπιακούς σταθμούς και τα πάρτυ γενεθλίων, επισημοποιείται δε, στο νηπιαγωγείο.

Η είσοδος στον παιδικό σταθμό ή το νηπιαγωγείο, απαιτεί προετοιμασία, διότι ο αποχωρισμός από την οικογενειακή εστία και τη μητρική φροντίδα μπορεί να αποτελέσει σημαντικό ψυχοτραυματικό γεγονός, που επιβεβαιώνεται συχνά κατά τις πρώτες ημέρες, που τα κλάμματα των παιδιών, θυμίζουν φωνές  «προβάτων επί σφαγή» . Πως λοιπόν τα παιδάκια θα αποδεχθούν καλύτερα τη μεγάλη αυτή αλλαγή;

Πρώτα-πρώτα θα πρέπει οι ίδιοι οι γονείς να αντιληφθούν και να αποδεχθούν ότι αυτή η αλλαγή δεν είναι ευχάριστη για κανένα παιδί. Κι αυτό γιατί κανείς δεν απαρνείται κάτι που του παρέχει ασφάλεια (σπίτι-γονείς) για κάτι άγνωστο και ανασφαλές (σχολείο). Τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα όταν ένα μικρότερο αδελφάκι παραμένει στο σπίτι απολαμβάνοντας μόνο του τα αγαθά που του παρέχει.

Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά τα ρεαλιστικά δεδομένα καθώς και το ότι είναι προτιμότερο να προλαβαίνουμε παρά να θεραπεύουμε, γίνεται αντιληπτό το γιατί θα πρέπει, ακριβώς όπως γλυκαίνουμε το πικρό χάπι, να διαφημίσουμε έγκαιρα στα παιδιά το σχολείο. Θα πρέπει δηλαδή από την άνοιξη προς το καλοκαίρι της προηγούμενης διδακτικής χρονιάς, οι γονείς μαζί με τον υποψήφιο μαθητή, να επισκέπτονται το σχολείο κατά τα διαλείμματα ώστε να διαφημίζονται οι χαρές και τα παιχνίδια της σχολικής ζωής. Καλή επίσης η επίσκεψη σε βιβλιοπωλεία και άλλα καταστήματα με σχολικά είδη, για τον ίδιο λόγο.

Από την άλλη πλευρά, θα πρέπει να υποβιβάζουν το γεγονός της παραμονής του άλλου παιδιού στο σπίτι, λέγοντας π.χ. ότι αυτό το καημένο, που είναι μικρό, δεν μπορεί να χαίρεται όλα αυτά τα καλά που έχεις εσύ στο σχολείο. Πολλοί γονείς έχουν ενοχές-ίσως από τις δικές τους απωθημένες αναμνήσεις-ότι απορρίπτουν-τιμωρούν το παιδί τους στέλνοντάς το στο σχολείο, οπότε είναι αμφιθυμικοί γι’ αυτό που είναι υποχρεωμένοι να κάνουν κι αυτή η αμφιθυμία τους γίνεται αντιληπτή από τα παιδιά. Πρόκειται όμως για  «ψυχικό απογαλακτισμό» και θα πρέπει όπως χαίρονται όταν το παιδί τους αρχίζει να τρώει στερεά τροφή ή όταν απαλλάσσεται από την πιπίλα, έτσι να χαίρονται και τώρα, για την κοινωνικοποίηση και την μερική απεξάρτησή του από αυτούς.

Έτσι θα πρέπει να αναγνωρίσουν και να καταπολεμήσουν πιθανά συναισθήματα ζήλειας, ότι κάποιοι άλλοι-δάσκαλοι, συμμαθητές-, θα μπουν στη ζωή του παιδιού τους και θα παίξουν ρόλους που μέχρι τώρα έπαιζαν αποκλειστικά οι ίδιοι.

Τελικά η ισορροπία και η ορθότητα βρίσκονται, εάν τόσο ο μαθητής όσο και οι γονείς βιώσουν το σχολείο ως προσφορά αγάπης και όχι τιμωρίας ή βολέματος.

Άκουσα από γονείς την κυνική-άρα σκληρή διατύπωση της πραγματικότητας-τη φράση «πάω να παρκάρω τα παιδί», εννοώντας ότι το πηγαίνει στον «παιδικό σταθμό».

Φυσικά αυτό υποδηλώνει η λέξη «σταθμός» και αυτή η λέξη καθορίζει τις σχέσεις μεταξύ γονέων-φροντιστών οι οποίες και αντανακλώνται στο παιδί. Ο ορθός όρος είναι νηπιαγωγός και η ουσία του βρίσκεται στο ότι παρέχει στο παιδί αγωγή τέτοια που το οδηγεί στη σωστή κοινωνικοποίησή του.

Βέβαια το σχολείο οποιασδήποτε βαθμίδας, αποτελεί τον στίβο όπου φαίνεται η προσχολική αγωγή του παιδιού, η οποία είναι και η πλέον καθοριστική για την εξέλιξη της προσωπικότητάς του, αλλά που δεν μειώνει την ευθύνη του σχολείου, έμπρακτα να διορθώσει ή να και να συμπληρώσει τα κενά της προσχολικής-οικογενειακής κοινωνικοποίησής του.

Ένα σύγχρονο παράδειγμα θα προσφέρει διευκρινήσεις. Μόλις προχθές, σχετικά νέα γιαγιά που μαζί με την κόρη της αποτέλεσαν τους πρώτους παιδαγωγούς της εγγονής της, μου διηγήθηκε: Τον Οκτώβριο την πήγαμε στον παιδικό σταθμό σε ηλικία 3 ετών. Δεν ήθελε να μείνει-προφανώς δεν έγινε όλη η σχετική διαφήμιση που προαναφέρθηκε-αλλά την πείσαμε. Σε ένα από τα πρώτα διαλείμματα που η έγνοια μου με έστειλε να δω πως περνάει διαπίστωσα το εξής. Οι δύο «παιδαγωγοί» καθόντουσαν στο παγκάκι της αυλής και συζητούσαν, δίπλα τους όρθια στέκονταν η εγγονή μου παραμελημένη, ενώ όλα τα παιδάκια έπαιζαν. Όταν ρώτησα γιατί παραμένει έτσι εκεί, μου απάντησαν: Είναι πολύ συνεσταλμένο παιδάκι. Να το πηγαίνετε στην παιδική χαρά της γειτονιάς σας για να ξεθαρρέψει… Χρειάζονται σχόλια; Είναι η απόλυτη επιβεβαίωση του παρκινγκ, των παρκαδόρων και των «τρακαρισμένων» στα παρκινγκ αυτοκινήτων.

Βέβαια όλοι θα είναι ευχαριστημένοι, γιατί το παιδάκι θα μάθει να μετράει μέχρι το δέκα, να γράφει το Α και το Β και να κάνει και καμμιά ζωγραφιά.

Δεν χωράει καμμία αμφιβολία ότι στόχος της παιδείας πρέπει να είναι η αγωγή κοινωνικοποίησης του παιδιού, η οποία περνάει μέσα από την ανάδειξη του ταλέντου και γενικά των ικανοτήτων-χαρισμάτων του, την «θεραπεία» των αδυναμιών του, δηλαδή την προσπάθεια της συναισθηματικής ωρίμανσής του. Η προσφορά γνώσεων είναι δευτερεύουσας σημασίας. Στους παραπάνω δρόμους προς την συναισθηματική ωρίμανση, καθοριστική σημασία έχει η γνώση και η χρήση του σώματος-πολλοί την ονομάζουν «γλώσσα» του σώματος-και η οποία πρέπει να διδάσκεται έμπρακτα και ανάλογα με το στάδιο της ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης του παιδιού.

Βέβαια από τη βρεφική ηλικία, το παιδί αυτοανακαλύπτει το σώμα του, αλλά το ουσιαστικό είναι να αναγνωρίσει πέρα από τα όριά του, και τον άλλο, τον οποίο επηρεάζει και από τον οποίο επηρεάζεται.

Θεμελιώδης η πρωτόγονη, αρχέγονη, πρωτόγνωρη, σωματική σχέση με την μητέρα και τον πατέρα. Καθοριστικής σημασίας το λεγόμενο «χάδι» ή «θωπεία». Βέβαια κυριολεκτικά δεν αποδίδουν το νόημα που θέλουμε, γιατί κυρίως έχουν να κάνουν με τον ερεθισμό της ακοής με το σιγοτραγούδισμα· νανούρισμα ή με τα γλυκόλογα, την κολακεία.

Περισσότερο αρμόζει η έννοια του «αγγίγματος», γιατί έχει να κάνει με την επαφή των σωμάτων, την έκφραση και την είσπραξη συναισθημάτων, μέσα από την επιδερμική επαφή, αφού η επιδερμίδα αποτελεί το υλικό σύνορο του σώματός μας με το σώμα του άλλου. Επειδή θα μακρηγορήσω αν χρησιμοποιήσω επιστημονική ορολογία που άλλωστε θα είναι λογικού επιπέδου, ελπίζω να μου δίνει την άδεια η στιχουργός Μαριανίνα Κριεζή να χρησιμοποιήσω μερικούς στίχους της, που αποδίδουν θαυμάσια και με την απαραίτητη συναισθηματική στίξη, όλα αυτά που θέλω να σας μεταδώσω.

Κανένας δε χαϊδεύει σαν εσένα
ο ήλιος μόνο, ο ήλιος ο ζεστός
σε χρόνια παιδικά και ξεχασμένα
κανένας δε χαϊδεύει σαν εσένα.

Το χάδι στο κορμί, το χάδι στην ψυχή
κάποτε νόμιζα πως είναι δεδομένα
και άνθρωποι αχάιδευτοι με ράγισαν και μένα
ο κόσμος είναι, αγάπη μου, σκληρός
κανένας δε χαϊδεύει σαν εσένα.

Αν χάιδευαν κι οι άλλοι σαν εσένα
θα ήτανε παράδεισος η γη
και όλα τα παιδιά ευτυχισμένα
κι οι γέροι όλοι χαμογελαστοί.
Αν χάιδευαν κι οι άλλοι σαν εσένα
θα ήτανε μουσεία οι φυλακές
κι οι πόλεμοι στα εικονογραφημένα
εφιάλτες από άλλες εποχές.

Όπως βλέπουμε λοιπόν μεγάλο ζητούμενο είναι η είσπραξη και η μετάδοση συναισθημάτων μέσα από την αίσθηση της αφής, αφού έχει να κάνει με γεγονότα (εμπειρίες) επί των συνόρων της υλικής μας ύπαρξης αλλά και πέραν αυτής, τόσο, που η ορθή και ώριμη-έγκαιρη απόκτησή της, θα μπορούσε κατά την ποιήτρια να κάνει παράδεισο τον κόσμο μας, μουσεία τις φυλακές και εφιαλτικό αλλά παρελθόν τους πολέμους. Ας σας δώσω ένα πραγματικό παράδειγμα. Μετά από τις πρώτες ψυχοθεραπευτικές συνεδρίες 40χρονης πελάτισσάς μου, είχα σχεδόν τη βεβαιότητα, ότι επρόκειτο για αχάϊδευτο-ανέγγιχτο άτομο κι ότι αυτό αποτελούσε τη ρίζα του κακού στις διαπροσωπικές της σχέσεις που χαρακτηρίζονταν από ρηχότητα. Της ζήτησα λοιπόν να χαϊδέψει με το δεξί της χέρι το αριστερό. Με έκπληξή μου βλέπω ότι άδραξε τον αριστερό της καρπό. Όταν τη ρώτησα τι ήταν αυτό; Μου λέει: μα το χάϊδεψα. Αυτό δεν μου ζητήσατε; Η αλήθεια είναι πως ένα «άγαρμπο»-αμήχανο χάδι το περίμενα· αλλά όχι αυτό που είδα. Γνωρίζουμε ότι ένα χάδι αντίθετα (κόντρα) προς την κατεύθυνση των τριχών, ενοχλεί τόσο εμάς όσο και τα ζώα. Αν προσέξουμε τα παιδάκια μας όσο και τα ζώα, θα δούμε πόσο θέλουν να πλησιάζουν αυτούς που τα χαϊδεύουν επιδέξια και πόσο αποφεύγουν αυτούς που τα χαϊδεύουν «άγαρμπα». Ένα παιδάκι που έμαθε να αγγίζει άχαρα, άρα ενοχλητικά, θα πρέπει με σωστό τρόπο να του αποδείξουμε στο ίδιο του το σώμα τι είδους ενόχληση προκαλεί και ποιος και γιατί είναι ο χαριτωμένος τρόπος. Φυσικά ουσιαστικότερη από την επιδεξιότητα είναι η ταυτόχρονη μετάδοση του θετικού και πρόσφορου με το χάδι, συναισθήματος. Αυτό το παιδάκι θα το μάθει μέσω της πείρας πολύ σύντομα και θα του μείνει προίκα για όλη του τη ζωή. Για την 40χρονη όμως κυρία, αν δεν το δούμε απαισιόδοξα ως αδύνατο, είναι βέβαιο όμως, ότι η επανεκπαίδευσή της θα έχει μεγάλες δυσκολίες.

Για τα ελληνικά κοινωνικά δεδομένα είναι συχνό το φαινόμενο η γιαγιά κυρίως, αλλά και ο παππούς να παίζουν ενεργό ρόλο στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών. Αντικειμενικά και συναισθηματικά είναι σωστή η λαϊκή ρήση: του παιδιού μου το παιδί, δυο φορές παιδί μου. Αυτό βέβαια δεν είναι αποκλειστικά θετικό.

Η αρνητική του πλευρά συνίσταται στο ότι η επικοινωνία γονέων-παππούδων συνήθως δεν είναι τόσο βαθειά και πλατειά όσο θα έπρεπε, η διαφορά παιδαγωγικής αντίληψης μπορεί να είναι σημαντική αλλά χωρίς επισήμανση και συναντίληψη, που αν και όταν επισημανθεί μπορεί να οδηγήσει σε ρήξεις. Ακόμη η συναισθηματική κατάσταση γονέων και παππούδων χαρακτηρίζεται από αμφιθυμία, αφού η γιαγιά και ο παππούς προσφέρουν από αγάπη-παρά την κούραση-προς τα παιδιά και τα εγγόνια αλλά και με το βάρος της ευθύνης για όποιο «ατύχημα ή σφάλμα»  θα μπορούσε να προκύψει και που θα τους καθιστούσε υπόλογους έναντι των γονέων· αλλά το ίδιο και από την πλευρά των γονέων, που ναι μεν, είναι ευχαριστημένοι με την εξυπηρέτηση και την ασφάλεια ότι «δικοί τους άνθρωποι» φροντίζουν τα παιδιά τους, αλλά και με το βάρος της υποχρέωσης προς αυτούς.

Συχνά λοιπόν, έστω και ασυνείδητα, τα εκατέρωθεν αμφιθυμικά αυτά συναισθήματα, γίνονται αιτία για την χρησιμοποίηση των μικρών παιδιών ως μέσο ψυχοσυναλλαγής στις σχέσεις τους, από μεν τους γονείς που «ποντάρουν» στην αδυναμία της γιαγιάς και του παππού για τα εγγόνια, από δε τη γιαγιά και τον παππού η εξάρτηση από αυτούς που επιφέρει η εξυπηρέτηση των γονέων, των εγγονών τους. Φυσικά ο μόνος τρόπος για την αποφυγή των δυσάρεστων αυτών καταστάσεων, είναι η κατάκτηση κι από τις δύο πλευρές, ελεύθερης, πλατειάς και βαθειάς επικοινωνίας, πράγμα όχι και τόσο εύκολο, επειδή δεν υπήρξε η σχετική υποδομή της οικογενειακής παιδείας αλλά ούτε και η επισήμανση από την μετέπειτα εκπαίδευση. Απλά η διαπίστωση του φαινομένου, επισημαίνεται γενικά ως «χάσμα μεταξύ των γενεών».

Για τις σχέσεις μεταξύ αδελφών που ανήκουν στον πυρήνα της οικογένειας, είπαμε αρκετά. Πρέπει να πούμε λίγα λόγια και για τις σχέσεις των εξαδέλφων, καθώς ανήκουν στην πρώτη εξωτερική στοιβάδα κι έτσι, ναι μεν, δεν ανήκουν στην πυρηνική οικογένεια, αλλά ούτε θεωρούνται ξένοι. Γι’ αυτό είναι συνηθισμένο το φαινόμενο, να αναπτύσσονται ιδιαίτερες σχέσεις, κυρίως σεξουαλικών ενασχολήσεων προς απάντηση εκατέρωθεν αποριών. Βέβαια δεν είναι και τόσο σπάνιο, οι παιδικές αυτές σχέσεις να συνεχιστούν και κατά την ενήλικη ζωή, οπότε και προσκρούουν σε κοινωνικές επιταγές και απαγορεύσεις, με όλες τις συνέπειες. Το πιο ορθό ίσως προληπτικό μέσο τέτοιων εξελίξεων, είναι η όσο το δυνατόν καλύτερη και πληρέστερη ενημέρωση των παιδιών από τους γονείς τους, ως απάντηση σε τέτοιες απορίες, οι οποίες βέβαια θα διατυπωθούν από αυτά, μόνο αν έχει εγκατασταθεί από τους γονείς μία άφοβη-ελεύθερη επικοινωνία.

Για τις σχέσεις στο σχολείο, η φυσιολογική εξέλιξη είναι η αρχική μετάθεση των συναισθηματικών φορτίων των γονεϊκών συμπλεγμάτων στον δάσκαλο και τη δασκάλα αντίστοιχα και μετέπειτα στους συμμαθητές-τριες. Φυσικά καθοριστικός είναι ο ρόλος του δασκάλου και το αποτέλεσμα εξαρτάται από τις γνώσεις και την προσωπικότητά του.

Η εμπειρία κατά τη διαδικασία κοινωνικοποίησης στο σχολείο θα αποτελέσει και το πρότυπο της μετέπειτα συμπεριφοράς στον εργασιακό χώρο, σε ότι αφορά στις διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ των συναδέλφων, προϊσταμένων και υφισταμένων. Όπως θα δούμε και σε παρακάτω κεφάλαια, καθοριστική είναι η γνώση και η πείρα στην ορθή διαχείριση του εγωϊσμού και της φιλαυτίας, των πανανθρώπινων αυτών χαρακτηριστικών. Τα γερά ή σαθρά θεμέλια, τίθενται από τα πρώτα παιδικά χρόνια στην κοινωνία της οικογένειας, αλλά η αντοχή ή μη του οικοδομήματος, θα φανεί στον ευρύτερο κοινωνικό στίβο των διαπροσωπικών σχέσεων. Όλοι αγανακτούν για τη μάστιγα της γραφειοκρατίας, αλλά λίγοι έχουν αντιληφθεί ότι η αιτία της βρίσκεται στον συνήθως αυτοδίδακτο δημόσιο υπάλληλο, ο οποίος μικραίνει τον φόβο του, μέσα από την τήρηση της τυπολατρικής γραφειοκρατίας. Θίγεται εύκολα το εγώ του, φοβάται μήπως χάσει αγαθά που καλύπτουν τη φιλαυτία του και γίνεται επιθετικός μεγεθύνοντας την εξουσία του, όταν διαμαρτυρηθεί ο ταλαιπωρημένος συναλλασσόμενος.

Για να δείτε το επόμενο κεφάλαιο της σελίδας μας κάντε  «κλίκ»  στον παρακάτω σύνδεσμο  «5. Η ΈΝΤΑΞΗ ΣΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ»  ή επιλέξτε την κατηγορία από το αρχικό μενού.

5. Η ΈΝΤΑΞΗ ΣΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ


Άδεια Creative Commons

Τα κείμενα της ιστοσελίδας βασίζονται στο βιβλίο: «Η οδός επανόδου στον Έρωτα, στην Αλήθεια, στη Ζωή, στην Αγάπη» του Ψυχιάτρου-Ψυχοθεραπευτού Στρατή Γ. Οικονόμου, το οποίο είναι κατοχυρωμένο με ISBN 960 220 058 8. Οποιαδήποτε εμπορική χρήση,αντιγραφή ή τροποποίηση διώκεται από το νόμο.
Το βιβλίο «Η οδός επανόδου στον Έρωτα, στην Αλήθεια, στη Ζωή, στην Αγάπη» του  Στρατή Γ. Οικονόμου διέπεται από την άδεια Creative Commons Αναφορά προέλευσης-Μη Εμπορική Χρήση-Όχι Παράγωγα Έργα 3.0 Μη εισαγόμενο .

Δικαιώματα πέρα από τα πλαίσια αυτής της άδειας ενδεχομένως να είναι διαθέσιμα στο gnothisafton.wordpress.com.

Copyright © 2010
Με την επιφύλαξη κάθε δικαιώματος.

Protected by Copyscape Online Infringement Detector

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s